Psychologie: Hooggevoeligheid

Al jaren weet ik van mijzelf dat ik hooggevoelig door het leven ga en dit ook terugzoek in anderen, zo ook in de dieren om mij heen. In het werken met paarden, voel ik mij het meeste op mijn gemak bij de meer sensitievere dieren. Deze dieren prikkelen mij om verder te ontwikkelen als persoon, als trainer en als partner. Het leven en werken met hooggevoeligheid bied prachtige momenten, maar soms leidt het tot frustratie en erger.

Om dit te kunnen verduidelijken, deze keer wat over de paarden zelf.

Bij paarden is sensitiviteit noodzakelijk voor overleven. Als je paarden goed observeert zal je waarnemen in hoeverre dit voor hen een voordeel is, maar zo ook voor ons!
De vier aspecten van hoogsensitiviteit (DOES) zijn allen duidelijk terug te zien:
Diepte van verwerken – Overgestimuleerd raken – Emotioneel reactievermogen – Subtiele stimuli

Hoe laten ze dit zien?
Ook al kunnen paarden snel reageren op een subtiel signaal van bedreiging of kans, zie je vaak dat veel paarden een situatie al ver van tevoren beoordelen en verwerken alvorens te handelen. Ze kunnen erg traag zijn in beslissen wat hun volgende stap zal zijn.

Dat ze makkelijk overgestimuleerd raken wordt erg duidelijk in het samenzijn en werken met deze paarden. In hun aanwezigheid brengen mensen, met alle samenhangende gevoelens en bewegingen, deze paarden al snel tot een punt waar zij duidelijk verwerkingstijd nodig hebben.
Hun grote emotionele reactievermogen en empathie betekent dat ze snel kunnen reageren als één van hen gevaren of kansen opmerkt. Maar dit reactievermogen kan ook veel subtieler worden ingezet.
Hun gevoeligheid voor subtiele stimuli is vrij intens. Het zicht, gehoor, aanraking, smaak en reuk zijn allemaal verfijnd voor het (over)leven in het wild en is nog altijd aanwezig in ‘onze’ paardenpopulatie.
Maar het lijkt ook vanzelfsprekend dat de context (omgang, training, voeding, conditie, etc) een grote factor is die effect heeft op de gevoeligheid van verwerking in de sensoren.
Om het nog ingewikkelder te maken: Blijkbaar is voor het paard een aangeboren interactie met de omgeving, dat sommige type paarden meer of minder gevoeligheid vertonen in bepaalde context.

Uiteraard zijn er net als bij mensen, ook bij paarden meerdere karakterkenmerken terug te vinden. Twee karakterkenmerken waar ik graag mee train zijn:

De “Overachiever”
Dit type paard is te karakteriseren door de enorm hoge werkwilligheid en een hoge graad van ambitie, welke soms verkeerd word geïnterpreteerd als nerveus. De “overachiever” wil graag leren en voldoen. Met grote regelmaat zullen zij anticiperen, ofwel reageren zij pro-actief. Waardoor zij meer fouten zullen maken. Het kan moeilijk zijn om dit type paard te laten ontspannen, vaak door onze verkeerde reactie op de anticipatie. Toepasselijk hierbij is dat een paard erg enthousiast wordt in het werk en door de wilskracht om te voldoen vrij hoog in de energie komt te staan.
De mens achter dit type paard, de “overachiever”, zou zichzelf gelukkig moeten prijzen. Echter wel moeten leren om de ambities van het paard de juiste richting op te dirigeren, zodat het paard zichzelf niet belemmert. Als dit lukt, zal werken met dit type paard een groot plezier geven.

Veelvoorkomende trainingsfouten: Het is fundamenteel fout om een paard te straffen voor fouten die resulteren uit de werkwilligheid om te leren en te presteren. Daarbij is van belang dat veelvuldig herhaalde oefeningen zullen worden vermeden.

Trainingstips: Zoals eerder benoemd, het is niet de overdreven wilskracht van het paard dat de problemen veroorzaakt, maar de manier waarop de mens reageert hierop. Als wij kunnen leren dit type paard tevreden te houden, kunnen we dit paard alles leren. Deze paarden zijn vaak erg voorwaarts, licht op de hulpen, gevoelig aan het been.

Het sensitieve paard
Voor de juiste trainers, is dit type paard een waar cadeau om mee te werken. Sensitieve paarden hebben in het beste geval een gezonde dosering in hun voorwaarts zijn, reactie op subtiele hulpen en over het algemeen volgzaam naar een fijne samenwerking. Er is ook een keerzijde, waarbij ze snel defensief reageren op haast alles wat ze niet begrijpen. Dit kan een foutief geplaatste hulp zijn of simpelweg een te grote hulp of één die niet duidelijk genoeg was. Vragen van een beweging vanuit of in de verkeerde positie, kan leiden tot verwarring en stress bij een sensitief paard. Zo ook kleine foutjes in de optoming, als een iets te strakke neusriem. Waar veel paarden geen aandacht besteden aan dergelijke zaken, kan dit bij een sensitief paard hier zeer zeker wel. Hierdoor zijn dit type paarden alleen geschikt voor ervaren handige trainers met een goede dosis “feeling”.

Veelvoorkomende trainingsfouten: De eerste fout is vaak al dat een te onervaren persoon met een sensitief paard begint te werken. Een dergelijke combinatie is vragen om problemen, daar dit type paard vrij makkelijk onzeker en gefrustreerd raakt bij ongepaste hulpen of onduidelijkheid. Woede en straffen is ongepast in de training van een sensitief paard.

Trainingstips: Sensitieve paarden worden veelal vergeleken met artiesten of zelfs geniën. Hun gevoeligheid is zowel hun kracht als hun zwakte. Ze zijn in staat tot geweldige prestaties, maar kunnen ook buitensporig in de stress verkeren door minuscule redenen en hierdoor zichzelf behoorlijk belemmeren.
De trainer van een sensitief paard zou dit type karakter moeten zien als een gave en proberen de gevoeligheid in stand te houden en de eigenaardigheden te accepteren. Als je het paard goed leert kennen, weet je wat de stress veroorzaakt en leer je fatsoenlijk omgaan met dergelijke situaties, zonder gefrustreerd of kwaad te worden.

Leon van Eersel